Khoảng cách trong bóng đá

---

Soi Kèo - Chúng ta đang ở kỷ nguyên toàn cầu hóa. Đó là sự thật. Với sự xuất hiện của internet, toàn cầu hóa diễn ra với một tốc độ chóng mặt và có sức lây lan nhanh hơn gấp nhiều lần so với các bệnh dịch như HIV- AIDS hay cúm gà.

Ngày nay người ta đã quá quen với thuật ngữ “thế giới phẳng” của Thomas Friedman. 

Friedman đã khai sinh ra thuật ngữ “thế giới phẳng” giữa một trái đất hình cầu và giờ đây, từng ngày từng giờ có rất nhiều điều khác đang góp phần khai sinh ra thứ gọi là “bóng đá phẳng” từ một quả bóng hình cầu. 

Đó đơn giản là vấn đề về phong cách và bản sắc bóng đá – một vấn đề chẳng mấy đơn giản. 

Bóng đá ra đời từ khi nào, ở đâu? Khắp nơi trên thế giới, từ Trung Quốc đến Ai cập hay Hy Lạp, nơi đâu cũng tự nhận mình khai sinh ra bóng đá tận những năm nào đó trước Công Nguyên. Bóng đá có lẽ xưa như trái đất vậy. 

Nhưng quan điểm được ưa chuộng nhất: khởi tổ của bóng đá là ở nước Anh – những thổ dân, bộ lạc ở đảo quốc sương mù. Và bỗng người ta lại có một nghiên cứu khác, ở cách đó không xa – đất nước La Mã cổ đại – cái nôi của văn minh nhân loại, bóng đá thời ấy chẳng mấy đc ưa chuộng vì người ta bảo La Mã suốt ngày chỉ biết đến chém giết, xâm chiếm và đánh nhau, những môn thể thao không phục vụ cho việc huấn luyện kỹ thuật chiến trận ko được cổ súy. 

Vậy đấy, bóng đá thời kỳ đầu – khi quả bóng ở trong chân những người thổ dân hoang dã đơn giản là chẳng có chiến thuật gì, người ta chơi bóng đơn giản vì… họ thích và đơn giản vì niềm vui. 

Đến năm 1872, Scotland đã dạy cho nước Anh một bài học. Tại trận bán kết FA Cup, Queen’s Park (câu lạc bộ Scotland đầu tiên) phải đối mặt với Wanderers. Tự nhận thấy rằng họ nhỏ con hơn bên Anh đáng kể, để khắc phục vấn đề, họ sẽ cần phải sử dụng bộ não nhiều hơn cơ bắp và từ đó chuyền bóng ra đời. 

Cứ tiếp tục tua tiếp như thế, chúng ta sẽ thấy người Italia với đặc sản Catenaccio “bê tông cốt thép”, sẽ thấy người Hà Lan với chiến thuật tấn công tổng lực tràn khắp mặt sân, sẽ thấy những anh chàng Brazil lớn lên từ đường phố chơi bóng như những vũ công samba bất kể ở nơi đâu cho dù anh ta có đôi chân dị tật, một bên cong vào trong, một bên cong ra ngoài như Garrincha huyền thoại. 

Lịch sử bóng đá luôn phản ánh một phần ý thức xã hội nhưng ngày nay ý thức xã hội ấy là ý thức xã hội nào khi các mô hình chiến thuật ngày càng na ná nhau? 4-2-3-1, tiki-taka được sao chép, nhân rộng, biến thể ở muôn nơi, tư tưởng thực dụng của bóng đá châu Âu lan tỏa khắp thế giới, đến cả những anh chàng châu Phi cũng không còn chơi bóng như thể họ đang vui đùa trên thảo nguyên nữa. 

Suy cho cùng đấy chính là “toàn cầu hóa”. Máy bay và Internet đã khiến sơ đồ chiến thuật được bay xa đến khắp các hang cùng ngõ hẻm cùng với cầu thủ và các HLV. 

Toàn cầu hóa luôn có những mặt trái đối với kinh tế – xã hội. Tài nguyên thiên nhiên bị khai thác cạn kiệt, lượng phát thải CO2 tăng lên hàng năm, các quốc gia ngày càng phụ thuộc vào hàng nhập khẩu, chuyển gánh nặng thuế phải nộp từ các tập đoàn sang nhân dân lao động… 

Toàn cầu hóa bóng đá có thể chẳng ảnh hưởng gì đến miếng cơm manh áo như thế (có chăng người ta chỉ ngày càng giàu lên), có thể giúp thu hẹp khoảng cách giữa các nền bóng đá, đồng thời làm sân chơi túc cầu trở nên đa dạng, hấp dẫn hơn nhưng nó ko phải ko tồn tại những mặt trái. Mặt trái ấy chín là làm nhạt nhòa đi cái thứ gọi là bản sắc riêng. Bây giờ thì không chỉ các CLB Italia mới biết Catenaccio nữa, rồi những cầu thủ Brazil chơi thứ bóng đá “thực dụng châu Âu” đến lạ thường, người Đức cũng mất dần “chất Đức” truyền thống… 

Có thể dễ dàng nhận thấy rằng, văn hoá bóng đá giữa các quốc gia, các châu lục đã có sự đồng nhất, người xem dường như càng ngày càng ít được thưởng thức những cuộc xung đột giữa các trường phái bóng đá khác nhau. 

Và đôi khi người ta có quyền cảm thấy tiếc nuối khi biên giới văn hóa trong bóng đá bị xóa nhòa. 

---